ساخت سؤال امتحانی با هوش مصنوعی؛ آموزش تبدیل متن و PDF به آزمون

طراحی سؤال برای آزمون، تمرین، کلاس یا مرور درس معمولاً زمان زیادی می‌گیرد. مدرس باید مطالب مهم را پیدا کند، سطح دشواری را تنظیم کند، از تکرار جلوگیری کند، گزینه‌های مناسب برای سؤالات تستی بنویسد و پاسخ‌نامه را نیز آماده کند.

هوش مصنوعی می‌تواند بخش بزرگی از این فرایند را سریع‌تر کند. کافی است متن درس، جزوه، محتوای آموزشی یا فایل PDF را در اختیار مدل قرار دهید و نوع سؤالات موردنیاز را مشخص کنید.

با AI می‌توان انواع سؤال را تولید کرد:

• چهارگزینه‌ای
• درست و نادرست
• جای خالی
• پاسخ کوتاه
• تشریحی
• مفهومی
• مقایسه‌ای
• مسئله‌محور
• سناریویی
• تطبیقی
• مرور سریع
• فلش‌کارت
• آزمون آزمایشی
• پرسش کلاسی
• Exit Ticket

اما تولید خودکار سؤال به معنای آماده بودن آن برای استفاده نیست. مدل ممکن است سؤال مبهم، پاسخ اشتباه، گزینه تکراری یا محتوایی خارج از منبع تولید کند. بنابراین بهترین روش این است که از هوش مصنوعی برای ساخت پیش‌نویس سؤال استفاده کنید و قبل از برگزاری آزمون، تمام سؤال‌ها و پاسخ‌ها را بازبینی کنید.

در این مقاله، فرایند طراحی سؤال از روی متن و PDF را به‌صورت عملی بررسی می‌کنیم و پرامپت‌های آماده برای انواع آزمون ارائه می‌دهیم.

ساخت سؤال با هوش مصنوعی چیست؟

ساخت سؤال با هوش مصنوعی یعنی استفاده از یک مدل زبانی برای تحلیل محتوای آموزشی و تبدیل آن به مجموعه‌ای از پرسش‌ها.

مدل می‌تواند متن ورودی را بررسی و این موارد را استخراج کند:

• مفاهیم اصلی
• تعریف‌ها
• روابط علت و معلولی
• مراحل یک فرایند
• شباهت‌ها و تفاوت‌ها
• نکات مهم
• مثال‌ها
• اصطلاحات
• تاریخ‌ها و اعداد
• کاربردهای عملی

سپس براساس هدف آزمون، از این اطلاعات سؤال می‌سازد.

برای مثال، از متن زیر:

فتوسنتز فرایندی است که طی آن گیاهان با استفاده از نور خورشید،
آب و دی‌اکسید کربن، مواد غذایی تولید می‌کنند و اکسیژن آزاد
می‌شود.

می‌توان سؤال‌های مختلفی ساخت.

سؤال چهارگزینه‌ای

کدام گزینه یکی از مواد اولیه فرایند فتوسنتز است؟

الف) اکسیژن
ب) دی‌اکسید کربن
ج) نیتروژن
د) پروتئین

پاسخ صحیح: ب

سؤال درست و نادرست

در فرایند فتوسنتز، اکسیژن به‌عنوان یکی از محصولات آزاد می‌شود.

پاسخ: درست

سؤال پاسخ کوتاه

گیاهان در فرایند فتوسنتز از چه منبعی برای تأمین انرژی استفاده
می‌کنند؟

پاسخ: نور خورشید

سؤال تشریحی

فرایند فتوسنتز را توضیح دهید و مواد اولیه و محصولات آن را
نام ببرید.

نوع سؤال تغییر کرده است، اما تمام پاسخ‌ها باید همچنان از متن اصلی استخراج شوند.

چه کسانی می‌توانند از مولد سؤال AI استفاده کنند؟

معلمان

برای آماده کردن:

• امتحان کلاسی
• آزمونک
• تمرین
• پرسش شفاهی
• تکلیف
• ارزشیابی پایان درس
• سؤال مرور

دانش‌آموزان و دانشجویان

برای:

• مرور یک فصل
• سنجش میزان یادگیری
• ساخت آزمون تمرینی
• تبدیل جزوه به فلش‌کارت
• آمادگی پیش از امتحان
• پیدا کردن نقاط ضعف

مدرسان دوره‌های آنلاین

برای:

• آزمون پایان ویدئو
• سؤال پایان فصل
• آزمون ورودی
• ارزیابی دوره
• تمرین تعاملی

تولیدکنندگان محتوای آموزشی

برای تبدیل مقاله، کتابچه یا ویدئو به محتوای تعاملی.

پلتفرم‌های آموزشی

برای افزودن قابلیت تولید خودکار سؤال به سایت یا اپلیکیشن از طریق API.

چه نوع سؤالاتی می‌توان با AI ساخت؟

سؤال چهارگزینه‌ای

هر سؤال شامل یک گزینه صحیح و چند گزینه نادرست اما قابل‌قبول است.

نمونه:

کدام مورد مهم‌ترین هدف یک اینفوگرافیک است؟

الف) افزایش طول محتوا
ب) ساده‌سازی انتقال اطلاعات
ج) حذف کامل متن
د) جایگزینی تمام منابع

پاسخ صحیح: ب

سؤال درست و نادرست

برای بررسی درک سریع مفاهیم مناسب است.

در نمودار خطی معمولاً تغییر یک مقدار در طول زمان نمایش داده
می‌شود.

پاسخ: درست

سؤال جای خالی

برای بررسی یادآوری اصطلاحات یا اطلاعات مشخص کاربرد دارد.

به فرایند تبدیل گفتار به متن، .......... گفته می‌شود.

پاسخ: Speech to Text یا تبدیل گفتار به متن

سؤال پاسخ کوتاه

دانش‌آموز باید پاسخ را در یک یا چند جمله کوتاه ارائه دهد.

سؤال تشریحی

برای بررسی توانایی توضیح، تحلیل و ترکیب مطالب مناسب است.

سؤال مقایسه‌ای

دو روش ارائه‌شده در متن را از نظر هدف، مراحل و نتیجه مقایسه
کنید.

سؤال سناریویی

دانش‌آموز باید آموخته‌های خود را در یک موقعیت جدید به کار ببرد.

سؤال تطبیقی

دو فهرست در اختیار دانش‌آموز قرار می‌گیرد و باید موارد مرتبط را به یکدیگر متصل کند.

سؤال ترتیب مراحل

مراحل یک فرایند به‌هم‌ریخته نمایش داده می‌شوند و آزمون‌دهنده باید ترتیب صحیح را مشخص کند.

فلش‌کارت

در یک سمت اصطلاح یا سؤال و در سمت دیگر تعریف یا پاسخ قرار می‌گیرد.

تفاوت سؤال حفظی و مفهومی

اگر فقط از مدل بخواهید «از این متن سؤال بساز»، ممکن است بیشتر سؤالات بر حفظ کردن تعریف‌ها تمرکز داشته باشند.

سؤال حفظی

تعریف یادگیری ماشین چیست؟

سؤال مفهومی

چرا سیستمی که فقط چند دستور ثابت اجرا می‌کند، لزوماً یک
سیستم یادگیری ماشین محسوب نمی‌شود؟

سؤال کاربردی

یک فروشگاه اینترنتی می‌خواهد براساس رفتار کاربران، محصولات
مناسب را پیشنهاد دهد. یادگیری ماشین چگونه می‌تواند در این
کار استفاده شود؟

برای داشتن آزمونی متنوع، نوع شناخت مورد انتظار را در پرامپت مشخص کنید.

سطح‌بندی سؤال‌ها

یک تقسیم‌بندی ساده و کاربردی:

سطح آسان

• تعریف
• نام بردن
• تشخیص
• یادآوری مستقیم
• پاسخ صریح در متن

سطح متوسط

• توضیح رابطه
• مقایسه
• دسته‌بندی
• استنتاج ساده
• انتخاب مثال مناسب

سطح دشوار

• تحلیل
• حل مسئله
• کاربرد در موقعیت جدید
• بررسی سناریو
• ترکیب چند مفهوم

برای یک آزمون متعادل می‌توانید چنین ترکیبی درخواست کنید:

۳۰٪ آسان
۵۰٪ متوسط
۲۰٪ دشوار

این درصدها یک قانون عمومی نیستند و باید متناسب با هدف آموزشی تنظیم شوند.

آموزش ساخت سؤال از روی متن با هوش مصنوعی

مرحله اول: هدف آزمون را مشخص کنید

پیش از تولید سؤال تعیین کنید:

• آزمون برای چه درسی است؟
• مخاطب چه سطحی دارد؟
• هدف مرور است یا ارزیابی؟
• چند سؤال نیاز دارید؟
• چه نوع سؤالی می‌خواهید؟
• مدت پاسخ‌گویی چقدر است؟
• کدام فصل‌ها مهم‌تر هستند؟

مرحله دوم: متن را آماده کنید

متن باید:

• خوانا باشد.
• ترتیب منطقی داشته باشد.
• بخش‌های نامرتبط آن حذف شده باشند.
• تیترها مشخص باشند.
• غلط‌های OCR اصلاح شده باشند.
• صفحات و فصل‌ها از یکدیگر قابل تشخیص باشند.

مرحله سوم: محدوده سؤال را تعیین کنید

به مدل بگویید فقط براساس متن ورودی سؤال تولید کند:

هیچ اطلاعاتی خارج از متن وارد سؤال یا پاسخ نکن.

مرحله چهارم: نوع و تعداد سؤال را مشخص کنید

مثال:

۱۰ سؤال چهارگزینه‌ای
۵ سؤال درست و نادرست
۳ سؤال پاسخ کوتاه
۲ سؤال تشریحی

مرحله پنجم: سطح دشواری را تعیین کنید

مثال:

۶ سؤال آسان
۸ سؤال متوسط
۶ سؤال دشوار

مرحله ششم: پاسخ‌نامه بخواهید

پاسخ‌نامه بهتر است جدا از برگه سؤال تولید شود.

مرحله هفتم: سؤالات را بازبینی کنید

این موارد را کنترل کنید:

• پاسخ از متن قابل استخراج است.
• سؤال فقط یک پاسخ روشن دارد.
• گزینه‌ها تکراری نیستند.
• پاسخ صحیح همیشه طولانی‌ترین گزینه نیست.
• سؤال ابهام ندارد.
• سطح سؤال مناسب است.
• پاسخ‌نامه صحیح است.
• سؤال خارج از محدوده نیست.

پرامپت کامل ساخت آزمون از روی متن

براساس متن آموزشی زیر یک آزمون طراحی کن.

مشخصات آزمون:
- مخاطب: [پایه، مقطع یا سطح]
- هدف: [مرور، ارزشیابی یا تمرین]
- تعداد کل: 20 سؤال
- 10 سؤال چهارگزینه‌ای
- 4 سؤال درست و نادرست
- 3 سؤال پاسخ کوتاه
- 3 سؤال تشریحی
- سطح دشواری: 30 درصد آسان، 50 درصد متوسط و 20 درصد دشوار

قوانین:
- فقط از اطلاعات موجود در متن استفاده کن.
- هیچ اطلاعات، مثال یا پاسخ جدیدی اضافه نکن.
- هر سؤال باید مستقل و روشن باشد.
- از سؤال‌های تکراری خودداری کن.
- سؤالات چهارگزینه‌ای فقط یک پاسخ صحیح داشته باشند.
- گزینه‌های نادرست باید قابل‌قبول اما قطعاً اشتباه باشند.
- از گزینه‌های «همه موارد» و «هیچ‌کدام» استفاده نکن.
- پاسخ صحیح را در متن سؤال مشخص نکن.
- سؤالات را براساس سطح دشواری برچسب‌گذاری کن.
- پاسخ‌نامه را در بخش جداگانه قرار بده.
- برای سؤالات تشریحی، معیارهای پاسخ کامل را بنویس.
- شماره بخش یا پاراگراف مرتبط متن را در پاسخ‌نامه ذکر کن.

متن:
[متن آموزشی]

پرامپت ساخت سؤال چهارگزینه‌ای

از متن زیر 15 سؤال چهارگزینه‌ای فارسی تولید کن.

برای هر سؤال:
- صورت سؤال
- چهار گزینه
- فقط یک پاسخ صحیح
- پاسخ صحیح
- توضیح کوتاه پاسخ
- سطح دشواری
- بخش مرتبط از متن

قوانین:
- سؤال‌ها فقط براساس متن باشند.
- گزینه‌ها از نظر طول تا حد امکان متعادل باشند.
- پاسخ صحیح در میان گزینه‌ها قابل حدس نباشد.
- گزینه‌های نادرست تکراری یا بی‌ربط نباشند.
- از عبارت‌های دوپهلو استفاده نشود.
- پاسخ صحیح میان گزینه‌های الف تا د توزیع شود.
- سؤال‌ها تماماً حفظی نباشند.
- حداقل 5 سؤال مفهومی یا کاربردی باشند.
- اطلاعات جدید ساخته نشود.

متن:
[متن]

چگونه گزینه‌های نادرست بهتری بسازیم؟

گزینه‌های نادرست یا Distractor باید برای فردی که موضوع را کامل یاد نگرفته، قابل‌انتخاب باشند؛ اما نباید مبهم یا نیمه‌صحیح باشند.

گزینه نامناسب:

الف) گزینه صحیح
ب) موز
ج) هیچ
د) یک چیز دیگر

گزینه مناسب باید از اشتباهات رایج، مفاهیم نزدیک یا جابه‌جایی منطقی اطلاعات ساخته شود.

پرامپت:

برای سؤال زیر سه گزینه نادرست باکیفیت تولید کن.

قوانین:
- گزینه‌ها از نظر موضوع به پاسخ صحیح نزدیک باشند.
- هیچ گزینه‌ای بخشی از پاسخ صحیح نباشد.
- فقط یک پاسخ کاملاً صحیح وجود داشته باشد.
- گزینه‌های طنز یا کاملاً بی‌ربط تولید نشوند.
- طول گزینه‌ها تقریباً متعادل باشد.
- از «همه موارد» و «هیچ‌کدام» استفاده نشود.
- برای هر گزینه نادرست توضیح بده چرا اشتباه است.

سؤال:
[سؤال]

پاسخ صحیح:
[پاسخ]

پرامپت ساخت سؤال درست و نادرست

از متن زیر 12 سؤال درست و نادرست تولید کن.

قوانین:
- 6 جمله درست و 6 جمله نادرست باشند.
- ترتیب پاسخ‌ها قابل حدس نباشد.
- جمله‌های نادرست با یک تغییر مفهومی روشن ساخته شوند.
- از تغییر بسیار جزئی و گمراه‌کننده کلمات خودداری کن.
- جمله‌ها کوتاه و دقیق باشند.
- پاسخ و دلیل آن در پاسخ‌نامه جداگانه نوشته شود.
- فقط از متن استفاده شود.

متن:
[متن]

پرامپت ساخت سؤال تشریحی

براساس متن زیر 8 سؤال تشریحی طراحی کن.

ترکیب سؤال‌ها:
- 2 سؤال توضیحی
- 2 سؤال مقایسه‌ای
- 2 سؤال تحلیلی
- 2 سؤال کاربردی

برای هر سؤال ارائه کن:
- صورت سؤال
- سطح دشواری
- پاسخ نمونه
- نکات ضروری پاسخ
- بارم پیشنهادی

قوانین:
- پاسخ فقط از متن یا استنتاج مستقیم از آن به دست آید.
- سؤال بیش‌ازحد کلی نباشد.
- مشخص کن پاسخ باید شامل چه بخش‌هایی باشد.
- سؤال‌ها یک مفهوم را با عبارت‌های مختلف تکرار نکنند.
- اطلاعات خارج از متن اضافه نشود.

متن:
[متن]

پرامپت ساخت سؤال جای خالی

از متن زیر 10 سؤال جای خالی بساز.

قوانین:
- جای خالی روی مفهوم مهم قرار بگیرد.
- هر جمله فقط یک جای خالی داشته باشد.
- پاسخ فقط یک عبارت مشخص باشد.
- جمله بدون متن اصلی نیز قابل‌فهم باشد.
- از حذف کلمات عمومی مانند «است» و «می‌شود» خودداری کن.
- پاسخ‌ها را جداگانه بنویس.
- سؤال‌ها تکراری نباشند.

متن:
[متن]

پرامپت ساخت فلش‌کارت

متن زیر را به 25 فلش‌کارت فارسی تبدیل کن.

ساختار هر فلش‌کارت:
- روی کارت: سؤال یا اصطلاح
- پشت کارت: پاسخ کوتاه یا تعریف
- دسته‌بندی
- سطح دشواری

قوانین:
- هر کارت فقط یک مفهوم را پوشش دهد.
- پاسخ حداکثر 40 کلمه باشد.
- اصطلاحات مهم حذف نشوند.
- کارت‌های مشابه ادغام شوند.
- اطلاعات جدید اضافه نشود.
- از سؤال‌های مبهم خودداری شود.

متن:
[متن]

تبدیل PDF به سؤال امتحانی

برای ساخت سؤال از PDF دو حالت وجود دارد.

PDF متنی

اگر می‌توانید متن فایل را انتخاب و کپی کنید، PDF احتمالاً دارای لایه متنی است.

روش کار:

1. بخش موردنظر PDF را مشخص کنید.
2. متن آن را استخراج کنید.
3. تیترها و پاراگراف‌ها را مرتب کنید.
4. متن را همراه پرامپت تولید سؤال ارسال کنید.
5. سؤالات را با PDF مقایسه کنید.

PDF اسکن‌شده

اگر صفحات PDF در واقع تصویر هستند، ابتدا باید از OCR استفاده کنید.

فرایند:

PDF اسکن‌شده
↓
استخراج متن با OCR
↓
اصلاح خطاهای متن
↓
تقسیم به فصل یا بخش
↓
تولید سؤال
↓
بازبینی پاسخ‌ها

اشتباه OCR در یک نام، عدد یا اصطلاح ممکن است به سؤال و پاسخ اشتباه تبدیل شود. ابتدا متن استخراج‌شده را کنترل کنید.

پرامپت ساخت آزمون از PDF

پس از استخراج متن، از این پرامپت استفاده کنید:

این متن از یک فایل PDF آموزشی استخراج شده است.

ابتدا:
- غلط‌های آشکار ناشی از OCR را مشخص کن.
- تیترها را تشخیص بده.
- مفاهیم اصلی هر بخش را فهرست کن.
- قسمت‌های ناقص یا نامفهوم را علامت بزن.

سپس فقط از بخش‌های واضح و کامل:
- 10 سؤال چهارگزینه‌ای
- 5 سؤال پاسخ کوتاه
- 3 سؤال تشریحی
تولید کن.

قوانین:
- از بخش‌های ناقص سؤال نساز.
- هیچ اطلاعاتی خارج از متن اضافه نکن.
- شماره صفحه یا عنوان بخش مرتبط را ذکر کن.
- پاسخ‌نامه جداگانه باشد.
- برای هر پاسخ یک شاهد کوتاه از مفهوم متن ارائه بده.
- متن شاهد را طولانی نقل نکن.

متن استخراج‌شده:
[متن]

ساخت آزمون از روی عکس جزوه

برای عکس دست‌نویس یا صفحه کتاب:

1. عکس را در نور کافی بگیرید.
2. صفحه باید صاف و بدون زاویه شدید باشد.
3. سایه دست یا موبایل روی متن نیفتد.
4. نوشته‌ها در فوکوس باشند.
5. با OCR متن را استخراج کنید.
6. اشتباهات استخراج را اصلاح کنید.
7. سپس سؤال‌ها را تولید کنید.

اگر دست‌خط ناخوانا باشد، مدل ممکن است کلمات را اشتباه تشخیص دهد. متن استخراج‌شده را پیش از تولید سؤال بازبینی کنید.

ساخت سؤال از چند فصل

ارسال هم‌زمان یک کتاب بسیار طولانی ممکن است باعث شود برخی فصل‌ها کمتر در آزمون دیده شوند.

روش بهتر:

1. هر فصل را جداگانه پردازش کنید.
2. مفاهیم اصلی هر فصل را استخراج کنید.
3. برای هر فصل یک بانک سؤال بسازید.
4. سؤالات تکراری را حذف کنید.
5. آزمون نهایی را براساس وزن فصل‌ها انتخاب کنید.

قالب وزن‌دهی:

فصل اول: 20 درصد
فصل دوم: 30 درصد
فصل سوم: 35 درصد
فصل چهارم: 15 درصد

پرامپت:

از بانک سؤال فصل‌های زیر یک آزمون 30 سؤالی بساز.

توزیع:
- فصل اول: 6 سؤال
- فصل دوم: 9 سؤال
- فصل سوم: 10 سؤال
- فصل چهارم: 5 سؤال

سطح:
- 9 سؤال آسان
- 15 سؤال متوسط
- 6 سؤال دشوار

قوانین:
- سؤال تکراری انتخاب نشود.
- تمام فصل‌ها براساس سهم تعیین‌شده پوشش داده شوند.
- نوع سؤال و پاسخ تغییر نکند.
- پاسخ‌نامه در انتها قرار گیرد.

بانک سؤال:
[سؤال‌ها]

ساخت دو نسخه متفاوت از یک آزمون

برای ساخت نسخه الف و ب:

براساس بانک سؤال زیر دو نسخه آزمون بساز.

قوانین:
- هر نسخه 20 سؤال داشته باشد.
- سطح دشواری دو نسخه نزدیک به یکدیگر باشد.
- سهم موضوعات در دو نسخه یکسان باشد.
- سؤال‌های دو نسخه تا حد امکان متفاوت باشند.
- اگر سؤال مشترک است، ترتیب آن متفاوت باشد.
- ترتیب گزینه‌ها تغییر کند و پاسخ‌نامه جدید محاسبه شود.
- شماره‌گذاری و پاسخ‌نامه هر نسخه جدا باشد.

بانک سؤال:
[بانک سؤال]

پس از تغییر ترتیب گزینه‌ها، حتماً پاسخ‌نامه هر دو نسخه را جداگانه کنترل کنید.

تولید پاسخ‌نامه تشریحی

برای آزمون زیر یک پاسخ‌نامه آموزشی بساز.

برای هر سؤال:
- پاسخ صحیح
- توضیح دلیل پاسخ
- مفهوم اصلی
- اشتباه رایج
- بخش مرتبط از منبع

قوانین:
- توضیح کوتاه و روشن باشد.
- اطلاعات خارج از منبع اضافه نشود.
- اگر سؤال مبهم است، پیش از پاسخ آن را مشخص کن.
- اگر بیش از یک پاسخ قابل‌قبول وجود دارد، همه را بنویس.

آزمون:
[سؤال‌ها]

منبع:
[متن]

ساخت معیار تصحیح سؤال تشریحی

برای سؤال تشریحی می‌توانید Rubric یا معیار ارزیابی بسازید.

نمونه:

سؤال: سه تفاوت اصلی میان روش اول و دوم را توضیح دهید.

بارم کل: ۳ نمره

معیار:
- بیان تفاوت اول: ۱ نمره
- بیان تفاوت دوم: ۱ نمره
- بیان تفاوت سوم: ۱ نمره

پرامپت:

برای سؤالات تشریحی زیر معیار تصحیح طراحی کن.

برای هر سؤال:
- پاسخ کامل مورد انتظار
- اجزای ضروری پاسخ
- بارم هر جزء
- پاسخ‌های قابل‌قبول جایگزین
- خطاهای رایج
- شرایط دریافت نمره جزئی

مجموع بارم:
20 نمره

قوانین:
- مجموع بارم‌ها دقیقاً 20 باشد.
- معیارها روشن و قابل اجرا باشند.
- نمره براساس اجزای پاسخ تقسیم شود.
- اطلاعات جدید خارج از منبع اضافه نشود.

سؤالات:
[سؤالات]

منبع:
[متن]

کنترل کیفیت سؤال چهارگزینه‌ای

هر سؤال را با این معیارها بررسی کنید:

• فقط یک پاسخ کاملاً صحیح دارد.
• صورت سؤال واضح است.
• پاسخ بدون دیدن گزینه‌ها قابل تصور است.
• گزینه‌ها از نظر دستور زبان با سؤال هماهنگ هستند.
• گزینه‌ها طول بسیار متفاوت ندارند.
• گزینه نادرست کاملاً بی‌ربط نیست.
• پاسخ صحیح همیشه در یک جایگاه ثابت نیست.
• گزینه‌ها با هم هم‌پوشانی ندارند.
• سؤال پاسخ سؤال دیگری را آشکار نمی‌کند.
• از منفی مضاعف استفاده نشده است.
• اطلاعات کافی برای پاسخ وجود دارد.
• پاسخ‌نامه با منبع تطابق دارد.

پرامپت ارزیابی کیفیت سؤال‌ها

سؤالات زیر را به‌عنوان ویراستار آزمون بررسی کن.

برای هر سؤال مشخص کن:
- آیا فقط یک پاسخ صحیح دارد؟
- آیا صورت سؤال مبهم است؟
- آیا پاسخ از منبع قابل استخراج است؟
- آیا گزینه‌ها هم‌پوشانی دارند؟
- آیا پاسخ صحیح از روی طول یا سبک قابل حدس است؟
- آیا سطح دشواری اعلام‌شده مناسب است؟
- آیا سؤال با سؤال دیگری تکراری است؟
- آیا نیاز به اصلاح دارد؟

خروجی:
- وضعیت: قابل استفاده، نیازمند اصلاح یا حذف
- دلیل
- نسخه اصلاح‌شده در صورت نیاز

منبع:
[متن]

سؤالات:
[سؤال‌ها]

چگونه از سؤال‌های تکراری جلوگیری کنیم؟

گاهی مدل یک مفهوم را با عبارت‌های متفاوت چند بار سؤال می‌کند.

مثال:

فتوسنتز چیست؟

و:

فرایند فتوسنتز را تعریف کنید.

این دو سؤال تقریباً یک هدف دارند.

پرامپت حذف تکرار:

بانک سؤال زیر را از نظر تکرار مفهومی بررسی کن.

وظایف:
- سؤال‌هایی که یک مفهوم یکسان را می‌سنجند گروه‌بندی کن.
- از هر گروه بهترین سؤال را نگه دار.
- سؤال‌های ضعیف یا تکراری را حذف کن.
- برای مفاهیم پوشش‌داده‌نشده سؤال جدید پیشنهاد بده.
- پاسخ و سطح دشواری سؤال‌های باقی‌مانده حفظ شود.

بانک سؤال:
[سؤال‌ها]

ساخت جدول مشخصات آزمون

پیش از طراحی آزمون، مشخص کنید هر بخش چه سهمی دارد.

قالب ساده:

موضوع اول:
- تعداد سؤال
- نوع سؤال
- سطح دشواری
- بارم

موضوع دوم:
- تعداد سؤال
- نوع سؤال
- سطح دشواری
- بارم

پرامپت:

براساس اهداف آموزشی و متن زیر، یک جدول مشخصات آزمون پیشنهاد بده.

خروجی برای هر موضوع:
- عنوان موضوع
- اهمیت نسبی
- تعداد سؤال
- نوع سؤال
- تعداد سؤال آسان
- تعداد سؤال متوسط
- تعداد سؤال دشوار
- بارم
- دلیل انتخاب

مشخصات:
- تعداد کل سؤال: 25
- نمره کل: 20
- مدت آزمون: 45 دقیقه

اهداف آموزشی:
[اهداف]

متن:
[محتوا]

اگر جدول Markdown در ابزار مقصد به‌درستی نمایش داده نمی‌شود، از مدل بخواهید خروجی را به‌صورت فهرست بخش‌بندی‌شده ارائه دهد.

بهترین ابزارهای ساخت سؤال با هوش مصنوعی

Kahoot

Kahoot برای ساخت آزمون تعاملی و بازی‌محور مناسب است. براساس راهنمای رسمی Kahoot، قابلیت‌های AI آن می‌توانند براساس موضوع، PDF، صفحه وب یا اسلایدهای واردشده سؤال تولید کنند.

فرایند کلی:

1. ساخت یک Kahoot جدید
2. انتخاب ابزار تولید سؤال
3. وارد کردن موضوع یا فایل
4. تعیین تنظیمات
5. تولید سؤال‌ها
6. بازبینی و ویرایش
7. ذخیره و اجرای آزمون

قابلیت‌ها ممکن است با توجه به نوع حساب متفاوت باشند.

Wayground

Wayground نام جدید پلتفرمی است که قبلاً با نام Quizizz شناخته می‌شد. این ابزار برای ساخت آزمون، درس، فلش‌کارت و فعالیت‌های تعاملی استفاده می‌شود.

براساس راهنمای Wayground، این پلتفرم از انواع مختلف سؤال، منابع آموزشی و قابلیت‌های AI برای ساخت فعالیت‌های یادگیری پشتیبانی می‌کند.

QuestionWell

QuestionWell برای معلمان و تولید مجموعه سؤال طراحی شده است. می‌توانید متن، موضوع یا منبع آموزشی را وارد و پیش‌نویس سؤال‌ها را دریافت کنید.

براساس صفحه قابلیت‌های QuestionWell، این ابزار می‌تواند نتایج یادگیری را از متن استخراج و انواعی مانند سؤال چهارگزینه‌ای، پاسخ کوتاه، جای خالی و سؤال بحث تولید کند.

Quizlet

Quizlet برای فلش‌کارت، مرور و آزمون تمرینی شناخته می‌شود. قابلیت Practice Tests آن می‌تواند یادداشت‌ها یا مجموعه‌های آموزشی را به آزمون تمرینی تبدیل کند.

براساس مستندات Quizlet Practice Tests، کاربر می‌تواند تعداد سؤال، نوع سؤال و محدودیت زمانی را انتخاب کند. دسترسی این قابلیت ممکن است براساس زبان، حساب و منطقه متفاوت باشد.

مدل‌های عمومی هوش مصنوعی

مدل‌های زبانی عمومی نیز می‌توانند با پرامپت دقیق، سؤال و پاسخ‌نامه تولید کنند. مزیت آن‌ها انعطاف بیشتر در نوع خروجی، زبان فارسی و ساختار آزمون است.

برای نتیجه بهتر، متن منبع را همراه سؤال‌ها در اختیار مدل قرار دهید و تولید آزمون را فقط به نام موضوع محدود نکنید.

استفاده از API درواره برای ساخت آزمون‌ساز

اگر می‌خواهید قابلیت تولید سؤال را به سایت، اپلیکیشن آموزشی یا سامانه مدیریت یادگیری خود اضافه کنید، می‌توانید از API درواره استفاده کنید.

یک گردش کار ساده:

ورود متن یا فایل
↓
استخراج متن
↓
تقسیم متن به بخش‌ها
↓
انتخاب نوع و سطح سؤال
↓
تولید بانک سؤال
↓
کنترل کیفیت
↓
بازبینی مدرس
↓
انتشار آزمون

قابلیت‌های قابل پیاده‌سازی:

• تولید سؤال از متن
• تولید سؤال از محتوای PDF استخراج‌شده
• ساخت آزمون تمرینی
• ساخت فلش‌کارت
• تعیین سطح دشواری
• تولید پاسخ‌نامه
• ساخت معیار تصحیح
• تولید چند نسخه آزمون
• حذف سؤال‌های تکراری
• تبدیل سؤال به قالب قابل ورود به سامانه
• تولید سؤال براساس فصل یا موضوع
• ساخت آزمون شخصی‌سازی‌شده

درواره یک آزمون‌ساز آماده برای معلم یا دانش‌آموز نیست؛ بلکه زیرساخت API برای دسترسی به مدل‌های مختلف هوش مصنوعی است. توسعه‌دهندگان می‌توانند این مدل‌ها را در محصول آموزشی خود استفاده کنند.

Base URL درواره:

https://api.darvareh.ir/v1

برای مشاهده مدل‌های موجود و قیمت‌های به‌روز به صفحه مدل‌های درواره مراجعه کنید.

انتخاب مدل مناسب برای تولید سؤال

مدل مناسب باید در این موارد عملکرد قابل‌قبولی داشته باشد:

• درک متن فارسی
• رعایت دقیق دستور
• استفاده نکردن از اطلاعات خارج از منبع
• تولید خروجی منظم
• ساخت گزینه‌های نادرست مناسب
• تشخیص مفاهیم مهم
• تولید پاسخ‌نامه
• کنترل سطح دشواری
• کار با متن نسبتاً طولانی

چند مدل را با یک متن و پرامپت ثابت آزمایش کنید. سپس این معیارها را مقایسه کنید:

• درصد پاسخ‌های صحیح
• تعداد سؤال‌های مبهم
• تعداد سؤال‌های تکراری
• میزان استفاده از اطلاعات خارج از متن
• کیفیت گزینه‌های نادرست
• تناسب سطح دشواری
• میزان نیاز به ویرایش
• هزینه تولید هر مجموعه
• سرعت پاسخ

تولید گروهی سؤال برای چند درس

برای تولید تعداد زیادی سؤال:

1. هر درس را جداگانه پردازش کنید.
2. برای هر فصل بانک سؤال مستقل بسازید.
3. اطلاعات منبع را کنار هر سؤال ذخیره کنید.
4. سطح دشواری را ثبت کنید.
5. سؤال‌های مشابه را شناسایی کنید.
6. مدرس سؤال‌ها را تأیید کند.
7. فقط سؤال‌های تأییدشده وارد آزمون شوند.

فیلدهای پیشنهادی برای بانک سؤال:

question_id
subject
chapter
topic
question_type
difficulty
question
option_a
option_b
option_c
option_d
correct_answer
explanation
source_section
review_status

استفاده از این ساختار نیاز به برنامه‌نویسی ندارد و می‌توانید آن را در Excel یا Google Sheets نیز نگهداری کنید.

اشتباهات رایج در طراحی سؤال با AI

دادن فقط نام موضوع

در این حالت مدل ممکن است از دانش عمومی خود استفاده کند، نه از منبع آموزشی شما.

استفاده مستقیم از خروجی

پاسخ‌ها و گزینه‌ها باید با متن اصلی مقایسه شوند.

تولید همه سؤال‌ها در یک مرحله

برای متن طولانی بهتر است هر فصل جداگانه پردازش شود.

درخواست تعداد بسیار زیاد سؤال از متن کوتاه

مدل برای رسیدن به تعداد خواسته‌شده ممکن است سؤال‌های تکراری یا کم‌اهمیت بسازد.

نداشتن سطح دشواری

بیشتر سؤالات ممکن است ساده و حفظی شوند.

ندادن پاسخ‌نامه

بررسی کیفیت سؤال بدون پاسخ و توضیح دشوارتر است.

سؤال از بخش ناقص PDF

اگر متن به‌درستی استخراج نشده باشد، سؤال نیز اشتباه خواهد شد.

استفاده از گزینه‌های بی‌ربط

گزینه نادرست باید نزدیک به موضوع اما به‌وضوح اشتباه باشد.

نادیده گرفتن تکرار مفهومی

تغییر چند کلمه به معنای تولید سؤال جدید نیست.

اعتماد به سطح دشواری اعلام‌شده توسط مدل

مدرس باید سطح واقعی سؤال را متناسب با دانش مخاطب بررسی کند.

چک‌لیست نهایی آزمون تولیدشده با هوش مصنوعی

پیش از استفاده بررسی کنید:

• تمام سؤال‌ها از منبع ساخته شده‌اند.
• هیچ اطلاعات جدیدی وارد نشده است.
• پاسخ‌نامه با منبع تطابق دارد.
• سؤال مبهم وجود ندارد.
• هر سؤال چهارگزینه‌ای فقط یک پاسخ صحیح دارد.
• گزینه‌های نادرست قابل‌قبول هستند.
• پاسخ صحیح قابل حدس نیست.
• پاسخ‌های صحیح بین گزینه‌ها توزیع شده‌اند.
• سؤال‌های تکراری حذف شده‌اند.
• تمام فصل‌های موردنظر پوشش داده شده‌اند.
• سطح دشواری متعادل است.
• بارم‌ها درست محاسبه شده‌اند.
• مدت آزمون متناسب است.
• پاسخ سؤال دیگری در متن آزمون آشکار نشده است.
• متن فارسی و علائم نگارشی صحیح هستند.
• اعداد، نام‌ها و اصطلاحات بررسی شده‌اند.
• نسخه نهایی توسط مدرس بازبینی شده است.

پرسش‌های متداول

چگونه با هوش مصنوعی سؤال امتحانی بسازیم؟

متن درس یا جزوه را همراه با نوع سؤال، تعداد، سطح دشواری و قواعد تولید در اختیار مدل قرار دهید. سپس سؤال‌ها و پاسخ‌نامه را با منبع اصلی مقایسه کنید.

چگونه متن را به سؤال تستی تبدیل کنیم؟

متن را وارد کنید و از مدل بخواهید برای هر سؤال چهار گزینه، یک پاسخ صحیح، سه گزینه نادرست، توضیح پاسخ و بخش مرتبط از منبع ارائه کند.

آیا می‌توان PDF را به آزمون تبدیل کرد؟

بله. اگر PDF متنی باشد، محتوای آن مستقیماً قابل پردازش است. اگر اسکن‌شده باشد، ابتدا باید متن آن با OCR استخراج و اصلاح شود.

آیا هوش مصنوعی می‌تواند سؤال تشریحی بسازد؟

بله. می‌توانید نوع سؤال، سطح، پاسخ نمونه، بارم و معیار تصحیح را مشخص کنید.

بهترین هوش مصنوعی برای طراحی سؤال چیست؟

Kahoot، Wayground، QuestionWell و Quizlet ابزارهای آموزشی آماده‌ای دارند. مدل‌های زبانی عمومی نیز با پرامپت دقیق و متن منبع می‌توانند سؤال فارسی تولید کنند.

چگونه از پاسخ‌های اشتباه جلوگیری کنیم؟

مدل را محدود کنید که فقط از متن استفاده کند، برای هر پاسخ بخش مرتبط منبع را بخواهید و تمام پاسخ‌ها را پیش از استفاده بازبینی کنید.

چگونه سؤال دشوار تولید کنیم؟

از مدل بخواهید سؤال تحلیلی، کاربردی، مقایسه‌ای یا سناریویی بسازد. عبارت «سؤال سخت» به‌تنهایی دستور دقیقی نیست.

آیا می‌توان از یک جزوه چند نسخه آزمون ساخت؟

بله. ابتدا یک بانک سؤال بزرگ بسازید و سپس از مدل بخواهید نسخه‌های مختلفی با سهم موضوعی و سطح دشواری مشابه انتخاب کند.

آیا می‌توان سؤال‌ها را در Excel ذخیره کرد؟

بله. می‌توانید سؤال، گزینه‌ها، پاسخ، موضوع، فصل، سطح و وضعیت بازبینی را در ستون‌های جداگانه نگهداری کنید.

درواره چه کاربردی در ساخت آزمون دارد؟

پلتفرم‌های آموزشی می‌توانند با API درواره، قابلیت تولید سؤال، پاسخ‌نامه، فلش‌کارت، آزمون تمرینی و بررسی کیفیت سؤال را به محصول خود اضافه کنند.

جمع‌بندی

ساخت سؤال امتحانی با هوش مصنوعی می‌تواند زمان آماده‌سازی آزمون و تمرین را کاهش دهد، اما سؤال تولیدشده باید یک پیش‌نویس تلقی شود.

بهترین فرایند این است:

1. هدف و مخاطب آزمون را مشخص کنید.
2. متن یا PDF را آماده و پاک‌سازی کنید.
3. نوع و تعداد سؤال‌ها را تعیین کنید.
4. سطح دشواری را مشخص کنید.
5. سؤال و پاسخ‌نامه را با AI تولید کنید.
6. پاسخ‌ها را با منبع تطبیق دهید.
7. سؤال‌های مبهم و تکراری را حذف کنید.
8. آزمون را پیش از استفاده بازبینی کنید.

برای استفاده شخصی، ابزارهای آماده یا محیط‌های گفت‌وگومحور کافی هستند. اگر قصد دارید قابلیت تولید سؤال را در یک سامانه آموزشی، سایت یا اپلیکیشن پیاده‌سازی کنید، می‌توانید از API درواره استفاده کنید.

در درواره ثبت‌نام کنید، کلید API بسازید و مدل مناسب پردازش متن فارسی را انتخاب کنید. برای مشاهده مدل‌های موجود و قیمت‌های به‌روز نیز به صفحه مدل‌های درواره مراجعه کنید.

مقالات مرتبط

• بهترین ابزارهای هوش مصنوعی برای دانش‌آموزان و دانشجویان
• خلاصه کردن متن، مقاله و PDF با هوش مصنوعی
• تبدیل عکس به متن با هوش مصنوعی و OCR فارسی
• حل سؤال از روی عکس با هوش مصنوعی
• NotebookLM چیست؟ آموزش کامل دستیار تحقیق و مطالعه گوگل
• حل مسائل ریاضی با هوش مصنوعی
• یادگیری زبان با هوش مصنوعی

برای مطالعه شرایط استفاده و محدودیت‌های مسئولیت، صفحه «سلب مسئولیت» را مشاهده کنید.